ବାଲିଗୁଡା (ଓଡ଼ିଶା ତାଜା ନ୍ୟୁଜ) (ନିପ୍ର) :- ଆଲୋକର ପର୍ବ ଦୀପାବଳି ଆସିଲେ ଚାରିଆଡ଼େ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଆଲୋକ ର ରଙ୍ଗୀନ ସମ୍ଭାର। ସହର ଠାରୁ ଗାଁ ବଜାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗ ଆଲୋକ ମାଳାର ଚାହିଦା ବଢ଼ୁଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟପଟେ ନିଜ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ କୌଳିକ ବୃତ୍ତିକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ମାଟିର ଦୀପ ଗଢ଼ିବା ରେ ବ୍ୟସ୍ତ କୁମ୍ଭକାର ପରିବାର। କୁମ୍ଭାର ଚକର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ସହ ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଶହ ଶହ ଦୀପ। ହେଲେ ଆଧୁନିକ ଆଲୋକର ଚାକଚକ୍ୟ ଭିତରେ ମାଟି ଦୀପର ପାରମ୍ପରିକ ମହକ ଆଜି କେଉଁଠି ହଜିଯିବାକୁ ବସିଛି, ତାହାକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତାରେ କୁମ୍ଭକାର ପରିବାର ।
ଦୀପାବଳିକୁ ଆଖି ଆଗରେ ରଖି ଏହି ପରିବାରର ପୁରୁଷ, ମହିଳା ଓ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସମସ୍ତେ ଦୀପ ତିଆରି କାମରେ ଲାଗି ପଡ଼ିଛନ୍ତି। କିଏ ମାଟିକୁ ଚକଟି ଦୀପ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି ତ ଆଉ କିଏ କୁମ୍ଭାର ଚକରେ ଦୀପର ଆକାର ଦେଉଛି। ଅନ୍ୟ କେହି ତିଆରି ଦୀପକୁ ଶୁଖାଇବା ସହ ରଙ୍ଗ ଦେଇ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ। ଛୋଟରୁ ବଡ଼, ସାଧାରଣ ଦୀପଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବିଭିନ୍ନ ଡିଜାଇନ୍ର ରଙ୍ଗିନ ଦୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧ ଟଙ୍କାରୁ ୫୦ ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରା ଯାଉଛି। ଅଧିକ ଦୀପ ତିଆରି କଲେ ଅଧିକ ରୋଜଗାର ହେବ, ଏହି ଆଶା ନେଇ ଦିନରାତି ପରିଶ୍ରମ କରୁଛନ୍ତି ପରିବାର ସଦସ୍ୟ। ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ସମେତ ଆଖପାଖ ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସି ଦୀପ କିଣିବା ସହ ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଡର ଦେଉଛନ୍ତି ।
ଦୀପାବଳି ସମୟରେ ଏହି ବ୍ୟବସାୟରୁ ଯାହା ଦୁଇ ପଇସା ରୋଜଗାର ହୁଏ, ସେଥିରେ ପରିବାରର ଅନେକ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପଛରେ ରହିଛି ଅନେକ ଅକୁହା ଯନ୍ତ୍ରଣା । ଦିନକୁ ଦିନ କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ମଟାଳ ମାଟିର ଅଭାବ ଦେଖା ଦେଉଛି । କଞ୍ଚାମାଲ ଯୋଗାଡ଼ କରିବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦୀପ ତିଆରି ଓ ବିକ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ତରରେ ସମସ୍ୟା ରହିଛି । ଦିନତମାମ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରି ମଧ୍ୟ ଉଚିତ ପାରିଶ୍ରମିକ ମିଳୁନାହିଁ । ଫଳରେ ଅନେକ କୁମ୍ଭକାର ପରିବାର ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଧରି ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ବୃତ୍ତିରୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଅନ୍ୟ ଜୀବିକା ଆପଣାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି । ଏହା ସହିତ ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ବଜାରରେ ଶସ୍ତା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଲୋକ ଓ ଚାଇନା ସାମଗ୍ରୀର ପ୍ରଭାବରେ ପାରମ୍ପରିକ ମାଟି ଦୀପର ବିକ୍ରି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା କୁମ୍ଭକାର ମାନେ କହୁଛନ୍ତି ।
ତେବେ ଚାଇନା ନିର୍ମିତ ଦୀପ ଓ ଆଲୋକ ସାମଗ୍ରୀ ଉପରେ କଟକଣା ଲାଗିଥିବା ଖବର ପରେ ଏବେ ମାଟି ଦୀପର ଚାହିଦା ପୁଣି ବଢ଼ିବ ବୋଲି ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ନୂଆ ଆଶା ସଞ୍ଚାର ହୋଇଛି । ଅବଶ୍ୟ ଏହି ଆଶା କେତେଦୂର ବାସ୍ତବ ରୂପ ନେବ, ତାହା ଦୀପାବଳି ବଜାରର ବିକ୍ରି ହିଁ କହିବ । ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଏହି ପରିବାର ଗୁଡ଼ିକ ହାଣ୍ଡି, କୁଡ଼ୁଆ, ମାଠିଆ ଓ ବିଭିନ୍ନ ମାଟି ସାମଗ୍ରୀ ତିଆରି କରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ମାଟିର ଦୀପ କେବଳ ଏକ ସାମଗ୍ରୀ ନୁହେଁ, ଏହା ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟ, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପରମ୍ପରା ଓ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ । ଏହି ପାରମ୍ପରିକ କଳାକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିବା ପାଇଁ କୁମ୍ଭକାର ପରିବାରଙ୍କୁ ସହଜରେ ମାଟି ଯୋଗାଣ, ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା, ଆଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଓ ବଜାର ସୁବିଧା ଯୋଗାଇ ଦେବାକୁ ସେମାନେ ସରକାରଙ୍କ ନିକଟରେ ନିବେଦନ କରିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଯେଉଁ ମାଟି ଦୀପର ଆଲୋକ ରେ ଦୀପାବଳିର ପରମ୍ପରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଆଜି ସେହି ମାଟି ଦୀପ ଆଧୁନିକ ଆଲୋକ ଭିତରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ହରାଇବ କି? ଚାକଚକ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋକ ଭିତରେ ମାଟିର ମହକ ମଳିନ ପଡ଼ିଯିବ ନା ଆମ ପରମ୍ପରା ପୁଣି ନୂଆ ଆଲୋକରେ ଝଲସିବ? ଏହା କେବଳ କୁମ୍ଭକାରଙ୍କ ଜୀବିକାର ପ୍ରଶ୍ନ ନୁହେଁ, ଆମ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାର ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରଶ୍ନ ମଧ୍ୟ । ମାଟି ଦୀପ କିଣିବା ଓ ଏହି କାରିଗରଙ୍କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ରେ ସମାଜର ଭୂମିକା ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ମାଟି ଦୀପ ଜଳିଲେ କେବଳ ଘର ଆଲୋକିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଆଲୋକିତ ହୁଏ ଗୋଟିଏ କୁମ୍ଭକାର ପରିବାରର ଜୀବନ ଓ ବଞ୍ଚି ରହେ ଆମ ପରମ୍ପରା ।
