ଓଡ଼ିଶାର ଏøତାହାସିକ ସହର କଟକଠାରେ ଯେଉଁ ବାଲିଯାତ୍ର୍ର ପ୍ରତିବର୍ଷ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଛି, ତାହଠାରୁ ଏହି ବାଲିଯାତ୍ରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ । ଆଦିବାସୀ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ପର୍ବକୁ ପାଳନ କରି, ପ୍ରକୃତି ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ସହ ଜମିରେ କରାଯାଇଥିବା ଶସ୍ୟର ସଫଳ ଉତ୍ପାଦନ କାମନା କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତି ବର୍ଷପରି ଗଣେଶ ପୂଜାର ନଅ ଦିନ ପରେ ପୂଜାପାଠ କରି ନଦୀରୁ ବାଲି ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହା ପରେ ଗ୍ରାମର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରକୁ ଯାଇ ବିହନ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହା ପରେ ଗ୍ରାମର ହୁଣ୍ଡି ଦେବତା ନିକଟରେ ବାଉଁଶ ଓ ନଡ଼ାରେ ବାଲି କୁଡ଼ିଆ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ବାଲି କୁଡ଼ିଆରେ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଇଥିବା ବାଲି ଗୋଟିଏ ବାଉଁରେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଥିବା ଗୁଲିରେ ବିହନ ପକାଯାଇ ପୂଜାପାଠ ବାଲଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇଥାଏ ।
ବାଲିଯାତ୍ରା ଦିନ ଏହି ବାଲିକୁଡି଼ଆକୁ ଉଜୁଡ଼ାଯାଇଥାଏ । ବାଉଁଶ ତିଆରି ଟୋକେଇରେ ଯେଉଁ ବିହନ ଥେଏ ତାକୁ ବିହନ ପକାଇବା ଦିନଠାରୁ ବାଲି ଯାତ୍ରା ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରିବା ସହ ହଳଦି ପାଣି ଦିଆଯାଇଥାଏ । ଏହା ଫଳରେ ଏହି ବହନ ହଳଦିଆ ବର୍ଣ୍ଣର ବୀଜ ଆକାର ଧାରଣା କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ବାଲି ଫୁଲ କହିଥାନ୍ତି । ଏହି ବାଲି ଯାତ୍ରାର ପ୍ରତିକ ରୂପେ ଲାଠି ଦେବତାକୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ଲାଠି ଦେବତାଙ୍କୁ ଗୁମ୍ମାଗ୍ରାମରୁ ପୂଜାପାଠ କରିବା ସହ ବୈପାରଗୁଡ଼ା ସହର ପରିକ୍ରମା କରିବା ସହ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରକୁ ନିଆଯାଇଥାଏ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରେ ପୁଜା ପାଇବା ପରେ ବୋଦାପୁଟ ଗ୍ରାମକୁ ନିଆଯାଇଥାଏ । ରାଜାମହାରାଜା ସମୟରେ ହିଂଜଡ଼ା ନୃତ୍ୟ ଆକର୍ଷଣର କେନ୍ଦ୍ର ବିନ୍ଦୁ ଥିବା ବେଳେ ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ନୃତ୍ୟ ଲୋପ ପାଇ ଯାଇଛି ।
ବିଶ୍ୱ ସାମ୍ରଜ୍ୟବାଦର ଉଦ୍ଧାରୀ କରଣ ନିତୀ ପରେ ଗ୍ରାମାଚଂଳର ରେ ସଭ୍ୟତାର ପରିବର୍ତନ ପରେ ଏହି ବଲିଯାତ୍ରା ଉଭେଇ ଯିବାକୁ ବସି ଥିବା ବେଳେ ଚଳିତ ବର୍ଷ ନୂତନ ସରପଂଚ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣି ନାୟକ ଟିକେ ଅଲଗା ଢାଂଚାରେ ବାଲିଯାତ୍ରା ପାଳନ କରିଛନ୍ତି । ଦେବୀଙ୍କ ଲାଠି ବୈପାରିଗୁଡା ସହର ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବା ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାଦ୍ୟନୃତ ସହ ଆଦିବାସୀ ନାଚର ତାଳେ ତାଳେ ଲାଠି ଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିଛନ୍ତି ଅଂଚଳବାସୀ ।
