ଭକ୍ତି, ନିଷ୍ଠା ଓ ପରମ୍ପରାର ମହାପର୍ବ; ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଧାର୍ମିକ ଚେତନାର ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ
ଭୁବନେଶ୍ୱର (ଓଡ଼ିଶା ତାଜା ନ୍ୟୁଜ) (ନିପ୍ର) :- ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ସ୍ଥାନ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର । ଭକ୍ତି, ସଂଯମ, ନିଷ୍ଠା ଓ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧିର ବାର୍ତ୍ତା ନେଇ ଆସୁଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ମାସ ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଜୀବନକୁ ଭକ୍ତିମୟ କରିଥାଏ । ତୁଳସୀ ଚଉଁରା ମୂଳରେ ସନ୍ଧ୍ୟାଦୀପ, ମନ୍ଦିରରେ ହରିନାମ ସଂକୀର୍ତ୍ତନ, ହବିଷାଳିଙ୍କ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରତ ପାଳନ ଏବଂ ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହାପବିତ୍ର ପଞ୍ଚୁକ ଏହି ମାସର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଆହୁରି ମହିମାମଣ୍ଡିତ କରିଥାଏ l କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆଚାରବିଚାରରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ, ସାମାଜିକ ଜୀବନ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ । ପୁରାଣ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ମାସରେ ଜପ, ତପ, ଦାନ, ପୂଜାପାଠ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଆରାଧନାର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଷ୍ଠାର ସହ ବ୍ରତ ପାଳନ ଓ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହ ଜୀବନରେ ସଂଯମ ଓ ସଦ୍ଭାବନା ବୃଦ୍ଧି କରିଥାଏ ।
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା ଓ ତୁଳସୀ ପୂଜାର ବିଶେଷ ପରମ୍ପରା ରହିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ଘରେ ତୁଳସୀ ଚଉଁରା ମୂଳରେ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳନ ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ଏହି ମାସର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନ, ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ, ଜପ ଓ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଆହାର ଗ୍ରହଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ନିଜର ଧାର୍ମିକ ନିଷ୍ଠା ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି ମାସର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ହବିଷ ବ୍ରତ। ବିଶେଷକରି ମହିଳା ଓ ହବିଷାଳିମାନେ ନିୟମନିଷ୍ଠାର ସହ ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାନଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବଦର୍ଶନ, ପୂଜାପାଠ ଓ ହବିଷ ଅନ୍ନ ସେବନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ସଂଯମକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ। ପୁରୀ ସମେତ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଆଗମନ ଧାର୍ମିକ ପରିବେଶକୁ ଅଧିକ ଉତ୍ସବମୁଖର କରିଥାଏ।
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନକୁ ପଞ୍ଚୁକ କୁହାଯାଏ । ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦିନର ବିଶେଷ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ପଞ୍ଚୁକ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହ ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ଦିରରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ବିଶେଷକରି ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଶେଷ ବେଶ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପାର ଉତ୍ସାହ ଦେଖାଯାଏ। ଏହା କେବଳ ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥାର ପ୍ରତୀକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଗଭୀରତା ଓ ମହିମାର ପ୍ରତିଫଳନ।ପଞ୍ଚୁକ ପରେ ଆସେ କାର୍ତ୍ତିକ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା। ଏହି ଦିନ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ନୌବାଣିଜ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ସ୍ମୃତିକୁ ଉଜ୍ଜୀବିତ କରେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସାଧବପୁଅମାନେ ସମୁଦ୍ରପଥରେ ଦୂରଦେଶକୁ ବାଣିଜ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବା ଗୌରବମୟ ଇତିହାସକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଲୋକେ ନଦୀ, ପୋଖରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳାଶୟରେ ଡଙ୍ଗା ଭସାଇଥାନ୍ତି ।
ଏହି ପରମ୍ପରା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାହସ, ବାଣିଜ୍ୟିକ ଦକ୍ଷତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ । ତେବେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏହି ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବା ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକ। କେବଳ ଆଚାରବିଧି ପାଳନ କରିବା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହାର ମୂଳ ଶିକ୍ଷାକୁ ଜୀବନରେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିବା ହିଁ ଧାର୍ମିକ ଚେତନାର ସାର୍ଥକତା। ପରୋପକାର, ମାନବିକତା, ସଂଯମ, ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାବ ଓ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଭଳି ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଆପଣାଇଲେ ଏହି ପବିତ୍ର ମାସର ଆଦର୍ଶ ପ୍ରକୃତ ରୂପରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିବ। ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସମାଜରେ ନିଜର ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ। କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ, ପଞ୍ଚୁକ ଓ ବୋଇତ ବନ୍ଦାଣ ଭଳି ପର୍ବ ନୂତନ ପିଢ଼ିକୁ ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବମୟ ଅତୀତ ସହ ଯୋଡ଼ିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିଭାଏ ।
ତେଣୁ ଏହି ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ସହ ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାମାଜିକ ବାର୍ତ୍ତାକୁ ଜନମାନସରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ଆଜିର ସମୟର ଆହ୍ୱାନ। ପରିଶେଷରେ କୁହାଯାଇପାରେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଓ ପଞ୍ଚୁକ ଓଡ଼ିଶାର ଧାର୍ମିକ ଆସ୍ଥା, ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚେତନାର ଅନନ୍ୟ ସମନ୍ୱୟ । ଏହି ପବିତ୍ର ପର୍ବ ଆମକୁ ନିଜର ମୂଳକୁ ଚିହ୍ନିବା, ପରମ୍ପରାକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଓ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଜୀବନରେ ଆପଣାଇବାର ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ। ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାର ଏହି ଧାରା ଅବିରତ ପ୍ରବାହିତ ହେଉ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହୁ-ଏହା ହିଁ କାର୍ତ୍ତିକ ଓ ପଞ୍ଚୁକର ପ୍ରକୃତ ବାର୍ତ୍ତା ।
